Kategoria: Konferencje

Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii i Polska Fundacja Pomocy Humanitarnej „Res Humanae” zorganizowały IV Międzynarodową Konferencję pt. „Przeciwdziałanie narkomanii na poziomie lokalnym”. Odbyła się ona w Warszawie w dniach 25-26 października 2021 roku.

Spotkanie miało na celu przede wszystkim wymianę doświadczeń w zakresie przeciwdziałania problemowi narkomanii, w tym nowych substancji psychoaktywnych, by przyczynić się do rozwoju programów profilaktycznych oraz monitoringów lokalnych i zacieśnienia współpracy w tym obszarze. Konferencja była skierowana przede wszystkim do przedstawicieli gmin, a także Ekspertów Wojewódzkich ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii. W konferencji, oprócz ponad 150 uczestników z całego kraju, udział wzięło kilkunastu ekspertów zagranicznych zajmujących się analogiczną problematyką w Portugalii, Grecji, we Włoszech, na Litwie oraz na Ukrainie. Na początku spotkania Anne Bergenström z EMCDDA zaprezentowała najnowszy raport Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii¹, który omawia problem narkotyków i narkomanii w Europie² i zwraca uwagę na zagrożenia związane z tymi substancjami.

Według raportu EMCDDA w ostatnich latach nastąpił wzrost zawartości THC w haszyszu (średni zakres: 20-28%). Autorzy raportu wskazują na niebezpieczny proceder dodawania do konopi indyjskich bardzo toksycznych syntetycznych kannabinoidów z grupy nowych substancji psychoaktywnych („dopalaczy”) i zwracają uwagę na rekordowe konfiskaty haszyszu: w 2019 roku skonfiskowano aż 213 ton tej substancji, w 2018 roku było to o 36 ton mniej. Wzrosła także czystość kokainy i po raz pierwszy więcej osób rozpoczynało leczenie z powodu używania tego narkotyku w placówkach leczenia osób uzależnionych od narkotyków w Europie. Wstępne dane dotyczące konfiskat w 2020 roku sugerują, że dostępność tego narkotyku nie zmniejszyła się w czasie pandemii COVID-19.

W czasie pandemii odnotowano również stabilne zapotrzebowanie na amfetaminę, co oznaczałoby, że produkcja odbywa się w pobliżu konsumentów i jest opłacalna, a Polska, Belgia i Holandia to czołowi producenci tego narkotyku w Europie. Oprócz likwidacji nielegalnych laboratoriów w 2019 roku w Unii Europejskiej skonfiskowano również substancje chemiczne wykorzystywane do produkcji amfetaminy, w tym 14 500 litrów BMK i 31 ton MAPA (wzrost z 7 ton w 2018 roku). Produkcja metamfetaminy i handel nią wskazują na możliwość zwiększonego jej użycia w Europie, gdzie wykrywane są zarówno duże, jak i mniejsze zakłady produkcyjne, a duże ilości tego narkotyku są przeładowywane w Unii Europejskiej z myślą o zaopatrzeniu innych rynków. Dane EMCDDA mówią także o zwiększającym się stężeniu MDMA w tabletkach, co powoduje, że tabletki ecstasy zawierające tę substancję są coraz silniejsze. Jednak wstępne dane z 2020 roku wskazują, że w okresach izolacji spowodowanych pandemią COVID-19 zainteresowanie tym narkotykiem było mniejsze. Raport EMCDDA odnotowuje, że w Europie po raz pierwszy zgłoszono 46 nowych substancji psychoaktywnych („dopalaczy), co oznacza, że aktualnie całkowita liczba monitorowanych przez EMCDDA nowych substancji wynosi 830.

W Unii Europejskiej wciąż konfiskuje się duże ilości heroiny (7,9 tony w 2019 roku), co wskazuje na możliwość zwiększonego jej zażywania i wystąpienia poważnych szkód dla zdrowia. Ponadto zorganizowane grupy przestępcze intensyfikują nielegalną produkcję narkotyków w Europie. W 2019 roku zlikwidowano łącznie 370 nielegalnych laboratoriów produkujących różnego rodzaju narkotyki. Przestępstwa związane z tymi substancjami nasilają się, przy czym dominuje posiadanie i dostarczanie konopi indyjskich. Szacunki EMCDDA pokazują, że w 2019 roku w Unii Europejskiej odnotowano 1,5 mln przestępstw związanych z narkotykami. 82% dotyczyło używania lub posiadania ich na własny użytek. Chociaż w ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba osób przyjmujących narkotyki drogą iniekcji w Europie spada, pozostaje to główną przyczyną szkód związanych z narkotykami. Aby osiągnąć cele zrównoważonego rozwoju w zakresie zakażeń HIV i HCV, konieczne jest zwiększenie dostępności leczenia i profilaktyki. Zwiększony dostęp do zintegrowanych badań i usług leczenia jest ważnym elementem realizacji tych celów.

Podczas tej samej sesji przedstawiona została sytuacja narkotykowa w Polsce i na Litwie. Sesja druga konferencji miała na celu zaprezentowanie wyników międzynarodowego projektu badawczego ASAP. Sonia Salvini, koordynatorka projektu ASAP-Training w Europie, zrobiła wprowadzenie do sesji³, podkreślając, że wśród prelegentów tej sesji są laureaci nagrody przyznawanej przez European Society for Prevention Research (Europejskiego Towarzystwa Badań dotyczących Profilaktyki) − Leading European Prevention Science Practitioner Honour. W 2020 roku otrzymała ją Rachele Donini, koordynatorka naukowa projektu ASAP-Training, a w 2021 roku Artur Malczewski. W czasie sesji przedstawione zostały wnioski z projektu ASAP-Training oraz jego możliwy wpływ na profilaktykę w Europie.

Szkolenia ASAP/EUPC⁴ pomagają kluczowym interesariuszom w podejmowaniu decyzji zgodnych z dowodami naukowymi oraz mają wpływ na zwiększenie liczby podejmowanych działań z zakresu profilaktyki opartej na takich dowodach. Centrum Informacji realizowało szkolenia ASAP/EUPC w ramach projektu ASAP i planuje kolejne edycje w 2022 roku.

Następne sesje poświęcono przedstawieniu wyników ostatnich badań finansowanych przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii i debacie panelowej pt. „Profilaktyka w nowych czasach po pandemii”. Drugi dzień konferencji zdominowała tematyka profilaktyki realizowanej w Polsce, na Litwie i Ukrainie oraz zagadnienia dotyczące nowych substancji psychoaktywnych. Osoby zainteresowane prezentacjami z konferencji mogą się z nimi zapoznać na stronie fundacji Res Humanae: https://uzaleznienia2021.eu.

W dniach 23-25 lipca 2019 roku odbyła się III międzynarodowa konferencja pn. „Przeciwdziałanie narkomanii na poziomie lokalnym”, w której udział wzięło 240 osób z Polski, Litwy, Rumunii, Portugalii i Włoch. Konferencja została zorganizowana przez Polską Fundację Pomocy Humanitarnej „Res Humanae” oraz Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, a skierowana była przede wszystkim do przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego, realizatorów programów profilaktycznych i terapeutycznych, a także organizacji pozarządowych oraz zainteresowanych tematyką przedstawicieli instytucji publicznych.

Podczas trzech dni obrad zostały przedstawione najnowsze dane dotyczące problematyki narkotyków oraz nowych substancji psychoaktywnych, jak również działania z zakresu przeciwdziałania uzależnieniom prowadzone w Polsce i Europie. Ważnym elementem konferencji była dyskusja i wymiana doświadczeń na temat przeciwdziałania problemowi narkomanii, alkoholu oraz uzależnień behawioralnych w celu wzmocnienia programów profilaktycznych i monitoringów o lokalnym zasięgu, a także poprawienia współpracy na poziomie lokalnym.

W czasie pierwszego dnia konferencji Alessandro Pirona z EMCDDA zaprezentował Europejski Raport Narkotykowy 2019. Najważniejszymi zagadnieniami raportu były kwestie dotyczące:

• kokainy: rekordowe konfiskaty w Europie, nowe metody dystrybucji oraz udokumentowane doniesienia na temat problemów zdrowotnych związanych z używaniem tego narkotyku,
• syntetycznych opioidów: ostre zatrucia i zgony jako niepokojący sygnał dla systemu pomocy, leki zawierające opioidy zaczynają odgrywać coraz ważniejszą rolę w problematyce narkotykowej,
• heroiny: wzrost konfiskat w Europie, w tym prekursorów służących do produkcji heroiny w nielegalnych laboratoriach,
• nowych substancji psychoaktywnych: wielość typów substancji, coraz częstsza dystrybucja wśród problemowych użytkowników narkotyków,
• konopi indyjskich: wzrost siły działania, nowe metody produkcji, główny narkotyk podawany przez pierwszorazowych pacjentów placówek leczenia uzależnień od narkotyków.

Druga sesja pierwszego dnia była poświęcona przede wszystkim projektowi ASAP (angielska nazwa: Building effective drug prevention results across Europe, based on prevention systems analysis and widespread professional training), w którym udział bierze Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii. Jego celem jest promowanie:

• systemowego i kompleksowego podejścia do profilaktyki poprzez zidentyfikowanie kluczowych podmiotów zajmujących się profilaktyką oraz prowadzenie analizy systemów profilaktycznych w krajach UE,
• właściwych kompetencji i umiejętności pracowników w zakresie standardów jakości profilaktyki poprzez projektowanie i wdrażanie dwuetapowego procesu szkoleniowego (szkolenie dla trenerów-mistrzów i specjalistów w zakresie zapobiegania narkomanii),
• standardów jakości w profilaktyce i dostosowanie ich do różnych systemów krajowych istniejących w obszarze uzależnień z zastosowaniem funkcjonujących wytycznych,
• mechanizmów umożliwiających trwałość działań projektu poprzez tworzenie sieci interesariuszy (wspieranej przez Virtual Community Platform – VCP).

Projekt ASAP będzie realizowany do końca 2020 roku. Jego liderem jest włoska organizacja ALISA z regionu Liguria. W projekcie, finansowanym ze środków Komisji Europejskiej, uczestniczy 10 unijnych krajów oraz EMCDDA, UNODC i EUSPR. Jednym z kluczowych elementów ASAP-Training jest próba określenia, jak wyglądają działania z zakresu profilaktyki uzależnień w Europie. Polska (Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii) jest liderem komponentu (WP2) dotyczącego analizy systemu działań profilaktycznych w państwach członkowskich UE. W ramach tego komponentu zostaną opracowane wytyczne dotyczące wdrażania europejskich standardów profilaktyki dla poszczególnych krajów (Zadanie 2.3 projektu) i przeprowadzona analiza różnych systemów profilaktycznych w poszczególnych krajach (Zadanie 2.2). Komponent WP2 Zadanie 2.1 (T2.1) ma na celu opracowanie mapy kluczowych instytucji zajmujących się profilaktyką w UE, dlatego też w pierwszej połowie 2019 roku trwały intensywne prace nad stworzeniem narzędzia badawczego oraz protokołu do zbierania danych z krajów członkowskich Unii. Krajowe Biuro przesłało opracowane kwestionariusze do 10 krajów uczestniczących w projekcie oraz do wszystkich Reitox Focal Pointów (Krajowych Punktów Monitorujących) w UE, które z kolei przekazały ankiety do najważniejszych instytucji zajmujących się w poszczególnych krajach profilaktyką.

W efekcie podjętych działań otrzymano ponad 100 kwestionariuszy z 20 krajów UE, na podstawie których opracowano raport główny, zawierający 20 raportów krajowych, szczegółowo opisujących ponad 100 instytucji zajmujących się profilaktyką w Unii. Dodatkowo celem komponentu T2.1 WP2 było otrzymanie informacji o instytucjach, które są zainteresowane udziałem w szkoleniach ASAP lub chciałyby korzystać z platform on-line. Pierwszą okazją do przedstawienia wstępnych wyników ASAP, jak i promocji samego projektu w Polsce była właśnie międzynarodowa konferencja w Warszawie. W sesji moderowanej przez Alessandro Pirona udział wzięli partnerzy projektu ASAP: Rachele Donini z Włoch, która przedstawiła projekt, Artur Malczewski z Polski, który zaprezentował wstępne wyniki stworzonej mapy kluczowych instytucji europejskich zajmujących się kwestiami profilaktyki, i Renata Sarkane z Litwy, która opowiedziała o nowych inicjatywach i najlepszych praktykach w profilaktyce realizowanych w swoim kraju. Kolejną okazją do przedstawienia wyników komponentu drugiego (WP2), jak również całego projektu, będzie 10th EUSPR Conference w Belgii, w czasie której jedna z sesji będzie poświęcona projektowi ASAP. Udział w niej wezmą m.in. Rachele Donini i Artur Malczewski.

Warto wspomnieć, że, oprócz osób zajmujących się profilaktyką, w konferencji wzięły udział również placówki lecznicze przekazujące dane do Centrum Informacji KBPN w ramach wskaźnika TDI (Treatment Demand Indicator). Jedna z sesji konferencji dotyczyła sposobów zbierania i raportowania informacji do Krajowego Biura. Art. 24b Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii wprowadził zobowiązanie dla podmiotów leczniczych prowadzących leczenie lub rehabilitację osób używających środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych lub środków zastępczych do współpracy z Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii w zakresie gromadzenia i przekazywania Biuru informacji na temat osób zgłaszających się do leczenia. Zakres i tryb tej współpracy szczegółowo określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2013 roku w sprawie zakresu i trybu współpracy podmiotów leczniczych prowadzących leczenie lub rehabilitację osób używających środków odurzających lub substancji psychotropowych z Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii. To rozporządzenie zostało znowelizowane w marcu 2019 roku.

Na konferencji nie mogło zabraknąć sesji dotyczącej nowych substancji psychoaktywnych (NSP) i aktualnych zmian zachodzących w tym obszarze w Europie. Głos na ten temat zabrali pracownicy Centrum Informacji KBPN, Głównego Inspektoratu Sanitarnego i Instytutu Psychiatrii i Neurologii. Osoby zainteresowane tematyką NSP mogą zapoznać się z jedną z ostatnich publikacji na ten temat na stronie Centrum Informacji: https://www.cinn.gov.pl/portal?id=15&res_id=1504168. Publikacja zawiera m.in. opis problemu NSP w Polsce, począwszy od 2008 roku, a także działań w zakresie przeciwdziałania temu zjawisku, z uwzględnieniem najnowszych zmian prawnych z sierpnia 2018 roku. W ramach tego wydawnictwa opisano również problem NSP i narkotyków w kilku krajach europejskich i w Ameryce Południowej.

Międzynarodowa konferencja spotkała się z dużym zainteresowaniem uczestników, dlatego też podjęto decyzję o wydaniu publikacji, prezentującej najciekawsze wystąpienia ze spotkania. Książka będzie dostępna pod koniec roku na stronie internetowej Centrum Informacji KBPN. Znajdą się w niej poruszone wyżej tematy oraz m.in. wyniki najnowszych badań Fundacji CBOS i KBPN dotyczących uzależnień behawioralnych w populacji generalnej oraz wśród młodzieży, opis działań profilaktycznych na poziomie lokalnym oraz rola szkoły w profilaktyce zachowań ryzykownych.

Kolejną okazją do spotkania będzie następna międzynarodowa konferencja dotycząca przeciwdziałania narkomanii, która odbędzie się w dniach 26-27 listopada 2019 roku w Warszawie. Tak jak w poprzednich latach będzie ona organizowana przez Krajowe Biuro wspólnie z Mazowieckim Centrum Polityki Społecznej.

Od ponad 10 lat co roku Centrum Informacji o Narkotykach i Narkomanii Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii (KBPN) organizuje konferencję programów redukcji szkód. W tym roku odbyła się ona w Krakowie w dniach 5-6 września i była współorganizowana przez tamtejszą Poradnię Monar. W spotkaniu wzięło udział około 50 osób, w tym m.in. przedstawiciele organizacji pozarządowych, urzędu miasta Krakowa, Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji, KBPN oraz Eksperci Wojewódzcy ds. Informacji o Narkotykach i Narkomanii z kilku województw.

Konferencja pomyślana jest jako platforma wymiany doświadczeń między programami redukcji szkód, ale również jako źródło danych do monitorowania problemu narkotyków oraz nowych substancji psychoaktywnych w Polsce. Warto podkreślić, że oprócz polskich prelegentów w tym roku kilka prezentacji zostało przedstawionych przez ekspertów z Holandii. W trakcie poprzednich konferencji redukcji szkód prelegentami byli eksperci z Czech, Francji, Hiszpanii oraz Finlandii. Jednakże formuła corocznych konferencji ma na celu pokazanie przede wszystkim polskich doświadczeń.

Podczas pierwszego dnia spotkania dyskutowano przede wszystkim na temat redukcji szkód w klubach oraz redukcji szkód wśród problemowych użytkowników narkotyków, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki pokoi higienicznych. Programy redukcji szkód w klubach (nazywane programami partyworkingowymi w Polsce) są realizowane w naszym kraju od ponad 15 lat. W 2003 roku Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii sfinansowało jedne z pierwszych w Polsce programów partyworkingowych, które były realizowane w czterech miastach: w Poznaniu (Stowarzyszenie Sedno), Częstochowie i Warszawie (MONAR) oraz w Lublinie (Kuźnia). W ramach tego typu programów przekazywane są informacje na temat narkotyków, jak również rozprowadzane są materiały dotyczące redukcji szkód. Interwencje te są przeprowadzane w klubach, na festiwalach muzycznych, dużych imprezach rozrywkowych, jak również na koncertach muzycznych. W ramach tego typu programów prowadzona jest również interwencja, która obejmuje szybką analizę, służącą wykrywaniu problemów związanych z narkotykami, udzielanie pierwszej pomocy oraz interwencje w przypadku epizodów psychotycznych po zażyciu substancji psychoaktywnych. Wspomniane interwencje mają na celu poprawę bezpieczeństwa pracowników klubów nocnych i osób je odwiedzających przez ustanowienie formalnej współpracy pomiędzy najważniejszymi zainteresowanymi stronami środowiska lokali rozrywkowych. Jednym z programów podejmujących działania redukcji szkód jest krakowski program CZYSTE BITY, który został zaprezentowany podczas konferencji.

W trakcie konferencji dyskutowano na temat współpracy pomiędzy programami redukcji szkód, klubem (menadżerem) a organizatorem imprezy. W dyskusji udział wzięły osoby, które zajmują się zarówno programami redukcji szkód, jak również organizacją imprez. Jej wynik pokazał, że działania programów redukcji szkód wymagają współpracy między organizacją pozarządową a klubem. W przypadku Krakowa ważną rolę w promocji programów partyworkingowych pełnili organizatorzy imprez, którzy ułatwiali organizacji wejście ze swoją ofertą do klubów. Ekspert z Holandii (Cedric Charvet z DeRegenboog Group Amsterdam) przedstawił doświadczenia tego kraju we wdrażaniu pokoi higienicznych dla użytkowników narkotyków (drug consumption room). Pokoje higieniczne to miejsca, w których narkotyki można stosować w higienicznych i bezpiecznych warunkach, profesjonalnie nadzorowanych przez przeszkolony personel. Pokoje higieniczne mają na celu zmniejszenie problemów zdrowotnych spowodowanych problemowym zażywaniem narkotyków, poprawę dostępu do usług socjalnych, terapeutycznych i zdrowotnych dla osób zażywających narkotyki oraz ograniczenie „uciążliwości” lub problemów związanych z używaniem narkotyków w miejscach publicznych. W Holandii działają 24 pokoje higieniczne. W Unii Europejskiej mamy 78 takich miejsc (w siedmiu krajach). Najnowsze pokoje higieniczne zostały otwarte we Francji i Portugalii.

W czasie drugiego dnia konferencji dyskutowano m.in. na temat testowania narkotyków i problemów prawnych występujących wśród osób sięgających po narkotyki. Uczestnicy konferencji obejrzeli także film pt. DROP-IN KRAKOWSKA 19, który przedstawiał działania dziennej świetlicy dla osób używających narkotyków; mogli oni również wziąć udział w wizytacji tego miejsca.

Pod koniec 2017 r. odbyło się kilka konferencji zorganizowanych przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii lub z jego udziałem, podczas których poruszono tematykę nowych substancji psychoaktywnych, czyli „dopalaczy”.

Pierwsza konferencja, pt. „Nowe substancje psychoaktywne – wyzwanie dla monitorowania, badań i polityki”, odbyła się w dniach 18-19 września i została zorganizowana przez fundację Res Humanae w ramach konkursu Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii z Narodowego Programu Zdrowia¹. Pracownicy KBPN przedstawili na niej kilka prezentacji i poprowadzili kilka sesji dotyczących NSP. W spotkaniu udział wzięło 180 osób, w tym eksperci z EMCDDA, Komisji Europejskiej oraz specjaliści z dziesięciu krajów. W czasie dwudniowej konferencji uczestnikom przedstawiono 20 prezentacji, z których połowę przygotowali goście zagraniczni. Wkładem KBPN w konferencję była m.in. prezentacja wyników badania I-TREND², które w Polsce zostało zrealizowane przez Uniwersytet SWPS. Pod koniec zeszłego roku ukazała się publikacja zawierająca wyniki tego międzynarodowego badania dotyczącego nowych substancji psychoaktywnych w Polsce, Francji, Czechach oraz Holandii. Szczegółowe informacje o wynikach badania można znaleźć na stronie internetowej Centrum Informacji KBPN: www.cinn.gov.pl/portal?id=1280665.

Jedna z sesji konferencji dotyczyła rozwiązań prawnych stosowanych w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii wprowadzonych w związku z „dopalaczami”. W krajach tych zdelegalizowano wszystkie substancje psychoaktywne, które nie są regulowane odrębnymi przepisami. Rozwiązania z zakresu „blanket ban” zostały zaprezentowane przez ekspertów z Wielkiej Brytanii i Irlandii. Tego typu rozwiązania funkcjonują również w Rumunii. W Polsce „blanket ban” został oparty na prawie administracyjnym. Jednym z powodów wprowadzenia tego typu prawa były problemy z zastosowaniem prawa generycznego wobec syntetycznych kanabinoidów. W efekcie Wielka Brytania wdrożyła w 2016 roku nowe rozwiązania prawne tzw. blanket ban. Wcześniej, to jest w 2010 roku, Irlandia zastosowała „blanket ban”, gdy rozwiązania prawa generycznego okazały się nieskuteczne w walce ze sklepami stacjonarnymi. Te rozwiązania prawne doprowadziły m.in. do zamknięcia sklepów stacjonarnych w Wielkiej Brytanii. Jednak według prezentacji eksperta z Manchesteru po zamknięciu sklepów pojawił się problem z używaniem syntetycznych kanabinoidów przez osoby bezdomne, a handel nowymi substancjami psychoaktywnymi przeniósł się na ulice miast.

Temat doświadczeń różnych krajów w obszarze zmagań z „dopalaczami” był kontynuowany na kolejnej konferencji finansowanej przez KBPN ze środków Narodowego Programu Zdrowia. Międzynarodowa konferencja „Przeciwdziałanie narkomanii na poziomie lokalnym: monitorowanie, profilaktyka oraz redukcja szkód”³ została zorganizowana przez Res Humanae w październiku 2017 roku w Warszawie. Jedna z sesji, moderowanych przez pracowników KBPN, była poświęcona nowym substancjom psychoaktywnym. W trakcie tej sesji Krajowy Koordynator ds. Narkotyków z Łotwy przedstawił działania tamtejszych władz przeciw „dopalaczom”. Łotwa rozpoczęła walkę z tymi substancjami od wprowadzenia rozwiązań z zakresu prawa generycznego w 2013 roku (17 grup substancji) i czasowej kontroli nowych substancji pojawiających się na rynku. Podobnie jak w Polsce zastosowano prawo administracyjne. Na podstawie decyzji łotewskiego Focal Pointa NSP były obejmowane czasową kontrolą już niemal w ciągu kilku dni. Za złamanie czasowego zakazu groziły kary finansowe. Nowe rozwiązania nie zahamowały rozwoju rynku nowych substancji, ponieważ kary finansowe nie były wystarczającym narzędziem, które mogłoby doprowadzić do zamknięcia sklepów. W związku ze wzrostem liczby zgonów i liczby sklepów oferujących NSP, w kwietniu 2014 roku wprowadzono nowe przepisy, mówiące o odpowiedzialności karnej za naruszenie tymczasowego zakazu sprzedaży nowych substancji psychoaktywnych, co pozwoliło na zamknięcie sklepów (w tym czasie działało ponad 40 sklepów, głównie w Rydze) i zmniejszenie problemów zdrowotnych. Obecnie łotewskie przepisy oparte są na następujących aktach prawnych: ustawie o legalnym obrocie środkami odurzającymi i psychotropowymi oraz produktami leczniczymi (znowelizowana w 2013 roku), Kodeksie karnym (znowelizowany w 2014 roku) oraz Kodeksie administracyjnym wykroczeń (znowelizowany w 2014 roku).

Kolejna konferencja, zorganizowana przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii i Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej w listopadzie 2017 roku pn. „Monitorowanie oraz przeciwdziałanie narkomanii na poziomie lokalnym”, również spotkała się z dużym zainteresowaniem uczestników. Kilka prezentacji przedstawili przedstawiciele Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA) − agendy Komisji Europejskiej w obszarze problemu narkotyków i narkomanii. W czasie dwudniowej konferencji przedstawiono wyniki najnowszych badań i dyskutowano na temat współpracy międzynarodowej w obszarze przeciwdziałania narkomanii z udziałem ponad 20 zagranicznych ekspertów. Według danych EMCDDA tylko w 2016 roku za pośrednictwem Europejskiego Systemu Wczesnego Ostrzegania⁴ wykryto po raz pierwszy 66 nowych substancji psychoaktywnych, to więcej niż średnio jedna na tydzień. Choć wskaźnik ten świadczy o spowolnieniu tempa wprowadzania na rynek nowych substancji (w 2015 r. wykryto ich aż 98), to jednak ogólna liczba dostępnych obecnie substancji nadal utrzymuje się na wysokim poziomie. Do końca 2016 roku EMCDDA monitorowała ponad 620 nowych substancji psychoaktywnych (w 2013 roku było ich około 350). Zdaniem Europejskiego Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii na spowolnienie procesu wykrywania NSP w Europie wpływ ma wiele czynników. Przede wszystkim wprowadzenie nowych przepisów prawnych w niektórych państwach członkowskich (m.in. zakazy ogólne blanket ban, kontrola w oparciu o definicje rodzajowe i analogiczne) doprowadziło do powstania bardziej restrykcyjnego otoczenia prawnego, które może skutecznie zniechęcać producentów do zabawy „w kotka i myszkę” z organami regulacyjnymi, w której innowacje pozwalają zawsze o krok wyprzedzać przepisy regulujące kontrole. Ponadto EMCDDA wskazuje, że operacje organów ścigania i kontrole, których celem są laboratoria NSP w Chinach, również mogły przyczynić się do tego spowolnienia. W sesji poświęconej NSP, moderowanej przez pracownika KBPN, udział wzięli eksperci z Instytutu Ekspertyz Sądowych i Narodowego Instytutu Leków.

Prezentacje przedstawicieli IES poświęcone były problemom analitycznym w identyfikacji nowych substancji psychoaktywnych w produktach typu „dopalacze” oraz w materiale biologicznym. Z kolei ekspertka z NIL przedstawiła m.in. informacje na temat nowych groźnych opioidów z grupy fentanyli. Fentanyl oraz niektóre jego analogi strukturalne podlegają kontroli na mocy ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jako środki odurzające grupy I-N. Fentanyl działa ok. 100 razy silniej niż morfina⁵. Używany jako narkotyk jest bardzo niebezpieczny ze względu na szybkie działanie uzależniające i łatwość przedawkowania.

Warto wspomnieć, że pod koniec 2017 r. pracownicy KBPN prezentowali wyniki badań i analiz dotyczących NSP na jeszcze kilku konferencjach: 24 listopada w Poznaniu na XVIII Ogólnopolskiej Konferencji Naukowo-Szkoleniowej TYTOŃ A ZDROWIE – „Współczesne oblicza alkoholu, narkotyków i tytoniu”, 5 grudnia w Warszawie na XXIV KONFERENCJI „Człowiek żyjący z HIV w rodzinie i społeczeństwie” oraz podczas konserwatorium zorganizowanego 16 grudnia w Warszawie przez Wyższą Szkołę Przymierza Rodzin.

Oprac. Artur Malczewski